Rezidba i (re)formiranje pergola

Brajda (pergola, odrina) na okućnicama kao sustav uzgoja predstavlja primjer vrlo raznolike kombinacije tehnika formiranja uzgojnih oblika, rezidbe i njege. Najčešće vlasnici sami formiraju i održavaju brajdu ovisno o vlastitim željama, poznavanju tehnika uzgoja te višegodišnjem  iskustvu u uzgoju.

Brajde u pravilu spadaju u visoke sustave uzgoja (visina stabla iznad 160 cm), odnosno one kojima se glavnina zelene mase nalazi iznad 160 cm visine. Visoke sustave uzgoja stručnom terminologijom nazivamo pergole. Specifičnost pergola je upravo izvedba „krova“ koji nosi glavninu zelene mase i grožđa. „Krov“ može biti otvorenog ili zatvorenog tipa te koso ili horizontalno položen. Razvijeni sustavi uzgoja pergola primjenjuju se na plantažnim nasadima za proizvodnju stolnoga grožđa, a u potpunosti se mogu primijeniti i za uzgoj brajde u vlastitom dvorištu.

 Pergola tendone

Najrašireniji sustav uzgoja je pergola zatvorenog ravnog krova: pergola tendone(tal.). Visina pergole tendone je između 200- 250 cm. U prvoj i drugoj godini nakon sadnje u pravilu stablo puštamo da raste do željene visine od otprilike 190-200 cm. U 3. godini formiramo elemente reza dvadesetak centimetara ispod željene visine „krova“. To radimo na način da iz tri do četiri vršna pupa puštamo da izrastu mladice. U 4. godini te odrvenjele mladice (rozgve) se orežu na kratke lucnjeve (pet do šest pupova). Lucnjeve vezivanjem treba rasporediti u prostoru kako bi nove mladice rastom prekrivale željenu površinu brajde. Spomenuti lucnjevi postaju ogranci te se na njima svake naredne godine rezidbom ostavlja po jedna najniža rozgva u vidu novog kratkog lucanja.

Česta se događa da je površina „krova“ brajde velika, a broj trseva na raspolaganju mali. Tada se prilikom rezidbe (u bilo kojoj godini) pojedine vršne rozgve mogu ostaviti puno dužima (10, 15 i više pupova) i takve razviti po „krovu“. Naredne godine (na tom sada dvogodišnjem stablu) se svakih 30 do 50 cm ostavlja prigojni reznika (dva do tri pupa). On time dobiva funkciju ogranaka. Na ovakav način s malim brojem trseva možemo osigurati ravnomjernu prekrivenost krova brajde zelenom masom.

Važno je spomenuti da se prilikom formiranja visine uzgoja, ali i kasnije, pojedine rozgve mogu ostaviti i na bočnoj, vertikalnoj plohi pergole kako bi se dobio („zeleni zid“). Rozgve koje se ostavljaju mogu biti na bilo kojoj visini od tla, ali je važno da ih nema previše raspoređenih jedne iznad druge. Na dva metra visine dovoljno je 2-3 horizontalno raspoređene rozgve, razmaknute 40-80 cm jedna iznad druge. Dužina može biti provizorna, toliko da se ne križaju s rozgvama susjednog trsa. Treba nastojati da se rozgve poliježu vodoravno na žicu. Ukoliko bi bile postavljene ukoso, utoliko vršni pupovi (kasnije i ogranci) bili bi rodniji i bujniji, a oni niži slabije. Dugoročno bi niži ogranci odumrli, ne bi bilo zelene mase i dobili bi „rupe u zidu“. Godinu nakon formiranja, na tom sada dvogodišnjem drvu po dužini svakih 30-50 cm ostavljamo po jedan reznik sa 2-3 pupa.  

U tradicionalnom poimanju pod brajde podrazumijevamo i redove vinove loze u srednjem sustavu uzgoja (visina stabla između 40 i 120 cm.) gdje formiramo samo vertikalnu plohu brajde. Uzgojni oblici od takvih nasada su jednostruki kordonac, dvostruki kordonac, jednostruki guyot ili dvokraki uzgojni oblik.

Jednostruki kordonac

Kod jednostrukog kordonca stablo se formira vertikalno do visine žice i nastavlja se na jednu stranu horizontalno položeno niz osnovnu žicu armature (dužine 60-80 cm). Horizontalni dio stabla predstavlja krak na kojem se prilikom formiranja ostavlja 4-5 uspravnih reznika (svakih 15-20 cm).  Reznici predstavljaju buduće ogranke. U narednim godinama na svakom ogranku najniža rozgva se oreže na prigojni reznik (2 pupa) ili rodni reznik (tri do pet pupova), ovisno o željenom opterećenju.

Dvostruki kordonac

Dvostruki kordonac posjeduje dva nasuprotna kraka, a na svakom kraku formiraju se dva do tri ogranka. Rezidba je ista kao i kod jednostrukoga kordonca. Također kod oba tipa kordonca vrijedi pravilo što je sorta bujnija možemo formirati duže krakove s više ogranaka.

Jednostruki Guyot

Ne posjeduje krakove već se formiranjem stabla na visinu uzgoja pri njegovom vrhu ostavlja prigojni reznik iz kojega u tekućoj godini izrastu dvije mladice. Nagodinu se iz gornje rozgve (odrvenjela mladica) ostavlja lucanj sa 8-10 pupova. Iz donje rozgve novi prigojni reznik sa dva pupa koji služi kao nova osnova za rezidbu iduće godine.

Dvokraki sustav uzgoja

Sličan je sustav uzgoja kao jednostruki Guyot, a razlika je u tome što se nakon formiranja visine uzgoja ostavljaju dva nasuprotna reznika koji služe kao osnova za rezidbu naredne godine. Pritome se na svakom rezniku gornja rozgva ostavlja za lucanj (8-10 pupova) a donja za novi prigojni reznik. Ovakav sustav uzgoja odgovara sortama visokog potencijala rodnosti.